Đại biểu Quốc hội: khuôn mặt không thể là ‘chìa khóa’ duy nhất chống lừa đảo trực tuyến

Sáng 4/11, tại hội trường kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận về dự án Luật An ninh dữ liệu và dự án Luật Định danh và xác thực điện tử. Góp ý cho dự thảo thứ hai, đại biểu Phạm Trọng Nhân (Đoàn TP.HCM) đề nghị rà soát lại các quy định về xác thực sinh trắc học, bởi trí tuệ nhân tạo đang giúp tạo hình ảnh và giọng nói giả ngày một dễ dàng.

Ông Nhân nêu con số hơn 175 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân đã được ngành ngân hàng đối chiếu sinh trắc học; các báo đưa mốc thời gian khác nhau là ngày 2/10 và 24/10. Dẫn báo cáo của Entrust, đại biểu cho biết trong 5 cuộc tấn công gian lận sinh trắc học thì có 1 cuộc dùng deepfake. Ông cũng nói tới thủ đoạn chèn dữ liệu, vượt qua camera để đưa video giả thẳng vào luồng xác thực, với mức tăng mỗi năm được các nguồn ghi là 40% hoặc 45%.

Theo phân tích của đại biểu, mức xác thực cao nhất trong dự thảo đòi hỏi tối thiểu hai yếu tố, trong đó ít nhất một yếu tố đặc trưng, thường là khuôn mặt, giọng nói hay vân tay. Ông cho rằng dự luật đang ngầm định sinh trắc học là thứ khó làm giả nhất, nhưng giả định ấy đã không còn vững; sinh trắc học vẫn cần, song không nên là lớp bảo vệ duy nhất.

Ông so sánh dữ liệu khuôn mặt với một chiếc chìa khóa treo sẵn ngoài cửa: mật khẩu lộ thì đổi được, thẻ mất thì khóa được, riêng khuôn mặt thì không thể thay. Đại biểu nhắc lại vụ Công an tỉnh Thanh Hóa triệt phá đường dây mua bán gần 1.000 tài khoản ngân hàng hồi tháng 6, khi những người liên quan lấy ảnh sẵn có của chủ tài khoản để dựng video và can thiệp thiết bị, qua mặt hệ thống xác thực của nhiều ngân hàng.

Từ thực tế đó, ông Nhân kiến nghị hoàn thiện cơ chế xác thực và chứng cứ điện tử, để người bị chiếm đoạt danh tính không phải tự chứng minh rằng mình không thực hiện giao dịch. Góp ý vào dự án Luật An ninh dữ liệu, đại biểu Lê Thị Thanh Lam (đoàn Cần Thơ) phản ánh nhiều cuộc gọi, tin nhắn lừa đảo đọc đúng họ tên, số căn cước, cả giọng nói và khuôn mặt người thân của nạn nhân.

Bà Lam đề nghị bổ sung quy định buộc chủ quản dữ liệu thông báo kịp thời cho người bị ảnh hưởng khi dữ liệu cá nhân bị lộ lọt, kèm hướng dẫn phòng tránh lừa đảo, thống nhất với luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân. Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (đoàn TP.HCM) cho rằng an ninh dữ liệu không chỉ là việc của máy chủ hay cơ quan quản lý, mà gắn với tiền trong tài khoản, hồ sơ bệnh án, danh tính và sự an tâm của từng người.