UNESCO ghi danh ma nhai núi Non Nước (Ninh Bình) và văn bia Phố Hiến (Hưng Yên)

Tại Jakarta (Indonesia), trong kỳ họp toàn thể lần thứ 11 của Ủy ban Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á – Thái Bình Dương (MOWCAP) thuộc UNESCO, hai hồ sơ của Việt Nam đã được thông qua để đưa vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực. Đó là "Ma nhai trên núi Non Nước, tỉnh Ninh Bình" và "Văn bia Phố Hiến, tỉnh Hưng Yên". Nghị quyết được đưa ra ngày 5/11/2026, sau ba ngày làm việc của kỳ họp kéo dài từ 2 đến 6/11 với hơn 150 đại biểu từ 24 quốc gia thành viên, theo TTXVN và báo Gia Lai.

Kỳ họp xem xét 24 hồ sơ đề cử và có 21 hồ sơ được ghi danh. MOWCAP nhận định hai hồ sơ Việt Nam đạt các yêu cầu về độ xác thực, sự toàn vẹn, nét độc bản cùng tầm quan trọng đối với khu vực; kèm theo đó là phương án lưu giữ, quản lý và mở rộng khả năng tiếp cận đã được đánh giá là khả thi.

Ở Ninh Bình, di sản là 43 văn bản được khắc thẳng lên vách đá thuộc Di tích lịch sử và danh thắng quốc gia đặc biệt núi Non Nước. Nội dung trải từ thế kỷ XIV tới thế kỷ XX, ghi bằng chữ Hán, chữ Nôm và chữ Quốc ngữ, gồm thơ, văn, bia ký, ngự bút, đề từ của vua chúa, quan lại, danh nhân, nhà văn hóa và thi sĩ. Bài "Dục Thúy sơn Linh Tế tháp ký" của Trương Hán Siêu, khắc năm 1343, được xem là tác phẩm tiêu biểu.

Núi Non Nước còn có tên Dục Thúy sơn, tọa lạc tại phường Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, nhìn xuống sông Đáy. Năm 1962 nơi này được xếp hạng di tích cấp quốc gia, đến năm 2019 được nâng thành di tích cấp quốc gia đặc biệt. Cùng chùa Non Nước và đền thờ Trương Hán Siêu, ngọn núi từng giữ vị trí quan trọng về mặt quân sự lẫn giao thông đường thủy trong nhiều thời kỳ. Theo báo Tuổi Trẻ, đây là di sản tư liệu đầu tiên của Ninh Bình.

Hồ sơ thứ hai gồm 41 văn bia khắc chữ Hán và chữ Nôm, có niên đại từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XX, được cộng đồng giữ gìn gần như nguyên vẹn qua nhiều thế hệ. Theo báo Thanh Niên, các văn bia này ghi lại quá trình đô thị hóa, hoạt động buôn bán, giao lưu và tiếp biến văn hóa của Phố Hiến – một thương cảng quốc tế nổi bật của châu Á. Chúng cũng là nguồn tư liệu quý về ngoại giao, kinh tế và giao thương hàng hải trong khu vực.

Việc được ghi danh tạo điều kiện quảng bá giá trị tư liệu của Việt Nam ra khu vực, đồng thời đặt ra yêu cầu bảo tồn và phát huy di sản theo hướng bền vững. Kết quả kỳ họp cũng phản ánh sự đa dạng của di sản tư liệu châu Á – Thái Bình Dương, cùng những đòi hỏi ngày càng cao trong việc nhận diện, gìn giữ các giá trị lịch sử, văn hóa và xã hội.