Quốc hội bàn Luật Đấu thầu: lo hạn mức chỉ định thầu đổi liên tục, giá gói thầu bị đẩy cao

Sáng 6/11, trong chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi). Các ý kiến xoay quanh tính ổn định của luật, cách kiểm soát giá gói thầu và việc bảo vệ những người làm đúng quy định.

Đại biểu Lê Hoàng Anh (Gia Lai) tính rằng Luật Đấu thầu năm 2023 đã được sửa đổi, bổ sung 5 lần; nếu dự thảo này được thông qua, chỉ 38 tháng sau luật đã bị thay thế. Theo ông, thứ thay đổi nhiều nhất là hạn mức chỉ định thầu, khi chỉ trong khoảng hai năm đã nhảy từ 1 tỷ lên 5 tỷ rồi 30 tỷ đồng, khiến doanh nghiệp khó yên tâm. Ông ví tình trạng cứ có sai phạm lại sửa luật như vòng "siết – nới": siết thì cán bộ sợ, nới thì sai phạm tăng.

Vị đại biểu này cũng nêu các vụ án lớn như Việt Á, AIC đều đã được xử lý theo luật hiện hành, nên theo ông vấn đề không nằm ở chế tài mà ở khâu phát hiện sớm, ngăn chặn từ đầu. Ông kiến nghị mức trần và danh mục các trường hợp chỉ định thầu phải do Quốc hội quyết định, đồng thời cần đầu tư cho khâu thực thi như liên thông dữ liệu đấu thầu, hải quan, thuế, y tế và cảnh báo.

Về lĩnh vực y tế, đại biểu Phạm Thu Xanh (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) đánh giá dự thảo đã tăng quyền chủ động, bớt các tầng nấc trung gian, gắn quyền hạn với trách nhiệm. Bà đề nghị tách bạch sai sót khách quan với hành vi vi phạm, vì nếu không phân biệt được sai sót nghiệp vụ không cố ý với cố ý làm trái, thông đồng, vụ lợi thì cán bộ dễ sinh tâm lý né tránh, không dám ra quyết định.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị) đề nghị làm rõ trách nhiệm của bên đưa báo giá, đơn vị thẩm định và chủ đầu tư trong kiểm soát giá gói thầu. Ông dẫn chuyện tại CDC Hà Nội, một hệ thống máy xét nghiệm nhập khẩu giá khoảng 2,3 tỷ đồng nhưng được báo tới 7 tỷ đồng khi chỉ định thầu; còn tại Quảng Ninh, chứng thư thẩm định giá thiết bị giáo dục được lập theo mức giá do phía nhà thầu đặt ra, gây thiệt hại hơn 80 tỷ đồng.

Theo ông Vũ, giá gói thầu là mức trần để xét trúng thầu, nên khi căn cứ xác định giá còn lỏng thì mức trần bị đẩy lên và giá trúng thầu cũng bị kéo theo, nhất là với chỉ định thầu – hình thức không có cạnh tranh. Ông gọi đây là "chiếc bẫy hai chiều": người muốn làm sai thì lợi dụng, còn người làm đúng lại e ngại; những người tham gia tổ chuyên gia, hội đồng thẩm định cũng dễ gặp rủi ro trách nhiệm.